ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალ Science -ში საგანგაშო სტატია გამოქვეყნდა იმის შესახებ, თუ როგორ გამოიწვია ცილების სახელების მსგავსებამ მასშტაბური შეცდომა ბიოსამედიცინო კვლევებში. აღმოჩნდა, რომ ასობით მეცნიერმა მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, კიბოსა და უჯრედული დაბერების შესწავლისას, წლების განმავლობაში არასწორი ანტისხეული გამოიყენა. ამ ინციდენტმა კიდევ ერთხელ დააყენა დღის წესრიგში სამეცნიერო ექსპერიმენტების სანდოობისა და ლაბორატორიული რეაგენტების მკაცრი კონტროლის საკითხი, ხოლო დარგი ბევრად უფრო ღრმა და მანკიერ კრიზისში ამხილა, რომელზე კომენტარისგანაც ჯერ-ჯერობით ყველა თავს იკავებს.
P16
ყურადღების ცენტრში ცნობილი ონკოსუპრესორი ცილა p16 ხვდება, რომელიც უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობს უჯრედის დაბერებასა და სიმსივნური პროცესების პრევენციაში. საქმე იმაშია, რომ ანტისხეულების ერთ-ერთი უმსხვილესი მწარმოებელი კომპანიის, Abcam-ის კატალოგში გვხვდება ანტისხეული კონკრეტული კოდით, რომლის დასახელებაც ზუსტად ემთხვევა P16 -ის სახელს. ამის გამო კი წლების განმავლობაში მკვლევარები, თვლიდნენ, რომ საქმე ზემოთხსენებულ პროტეინთან ჰქონდათ და კატალოგიდან შეძენილ რეაგენტს თავიანთ ონკლოგიურ კვლევებში იყენებდნენ.
ამ ნომენკლატურულმა აღრევამ ბიოსამედიცინო სფეროში ნამდვილი „დომინოს ეფექტი“ გამოიწვია. დამოუკიდებელმა სამეცნიერო დეტექტივებმა და მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ეს კონკრეტული მცდარი ანტისხეული 300-ზე მეტ გამოქვეყნებულ სამეცნიერო სტატიაში ფიგურირებს. ვინაიდან მეცნიერები ხშირად ენდობიან კოლეგების გამოცდილებას და ყიდულობენ ზუსტად იმავე რეაგენტებს, შეცდომა ჯაჭვურად გავრცელდა ლაბორატორიიდან ლაბორატორიაში. გამომდინარე იქიდან, რომ p16 სიმსივნეების შესწავლისას ფუნდამენტური მარკერია, ეს შეცდომა ეჭვქვეშ აყენებს ბოლო წლების არაერთ მნიშვნელოვან დასკვნას ონკოლოგიაში.
სად მარხია ძაღლის თავი?
ჩნდება ლოგიკური კითხვა, თუკი საქმე სრულიად განსხვავებულ რეაგენტთან გვქონდა რანაირად იღებდნენ მკვლევარები წლების განმავლობაში სასურველ შედეგებს? ეს ფაქტი სამეცნიერო საზოგადოებაში სერიოზული შიდა დისკუსის საგანი ხდება სადაც თითის გაშვერა არავისკენ უნდათ მაგრამ, ზოგიერთი ექსპერტი მიიჩნევს, რომ ეს ბიოსამედიცინო სფეროში არსებულ უფრო ღრმა კრიზისზე მიუთითებს, სადაც აკადემიური ზეწოლის გამო მეცნიერები ზოგჯერ თვალს ხუჭავენ უზუსტობებზე ან ახდენენ მონაცემების მორგებას სასურველ ჰიპოთეზაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი წამყვანი ლაბორატორიის ხელმძღვანელი თავდაპირველად უარყოფდა შეცდომას, პროდუქტის კოდების გადამოწმებამ მცდარი რეაგენტის გამოყენება მაინც დაადასტურა.
შექმნილი სიტუაციიდან გამომდინარე, უახლოეს პერიოდში მრავალ სამეცნიერო ჟურნალს მოუწევს სტატიების მასობრივი შესწორება ან ნაშრომების სრულად გაწვევა. პარალელურად, აქტიურად განიხილება მწარმოებელი კომპანიების მიერ პროდუქციის აღწერილობის შეცვლა და მკაფიო გაფრთხილებების დამატება. თუმცა, ეს შემთხვევა მთავარ გაკვეთილად რჩება თავად მკვლევრებისთვის, რომლებმაც ბრმად არ უნდა ენდონ კომერციულ კატალოგებს და ექსპერიმენტის დაწყებამდე თავად უნდა მოახდინონ გამოყენებული ანტისხეულების მკაცრი ლაბორატორიული ვალიდაცია.
